Valide İnsani Yardım Derneği

Zekatınızı Hesaplayın

Varlıklarınızı tek tek ekleyin; nisabı ve zekatınızı anında görün. Hesap sizde kalır, dilerseniz tek tıkla verin. Hesaplamada Diyanet görüşleri esas alınır.

Gram Altın (24 Ayar)₺6.089,32
Nisap (80,18 gr)₺488.241,68
Gram Gümüş₺73,94
USD / TRY₺50,44
EUR / TRY₺55,34
19 Kasım 2026 04:59Altın/gümüş: piyasa satış fiyatı · Döviz: TCMB satış kuru
Fıkhî Rehberlik & Asli İhtiyaç DüşümüAsli ihtiyaçlarınız ve gelecek bir yıl içinde vadesi dolacak borçlarınız dışında kenarda nakit olarak duran Türk Lirası cinsinden paranızı girin.
Birden fazla kalem ekleyebilirsiniz; her kalem sağdaki defterinizde toplanır.

Zekat Defteri0 Kalem

Defteriniz henüz boş. Soldan bir varlık ekleyin, hesap anında burada oluşsun.

Net Varlık (borçlar düşülmüş):₺0
Nisap (80,18 gr altın):₺488.241,68
Hesaplanan Zekâtınız (%2,5 / kırkta bir)
₺0

Bu hesaplama tahmini bir değer sunar. Detaylı bilgi için lütfen bir din görevlisine danışın.

Temel Fıkıh Kuralları

Zekat Nasıl Hesaplanır?

Zekât, nisap miktarına ulaşmış malın üzerinden bir kamerî yıl geçtiğinde, borç ve temel ihtiyaçlar dışında kalan kısmından verilir.

Nisap

Borçlar düşülüp alacaklar eklendikten sonra kalan varlık bu altın değerine ulaşmalıdır.

80,18 gr altın
Zekât Oranı

Nisaba ulaşan toplam mal varlığının kırkta biri verilir.

%2,5 (1/40)
Bir Yıl Şartı

Nisap miktarındaki malın üzerinden bir tam kamerî yıl geçmelidir.

354 gün
Öşür

Zirai üründe masraflar düşüldükten sonra kalan değerin onda biri verilir.

%10 (1/10)

Zekat Hesaplama Rehberi

Para, Altın, Gümüş ve Ticaret Malları Zekâtı

Zekât, İslam'a göre belirli bir zenginlik seviyesine (nisap) ulaşmış kişilerin, Allah rızası için belirli gruplara vermesi gereken bir miktarı ifade eder. Zekâtın farz olabilmesi için malın nisap miktarına ulaşmasının yanı sıra, kazanç sağlayan (nâmî) bir mal olması, sahip olunan sürenin bir yılı aşması, bir yıllık borçlardan ve temel ihtiyaçlardan fazla olması gerekmektedir.

Temel ihtiyaçlar, insanın hayatını ve özgürlüğünü sürdürebilmesi için zorunlu olan unsurlardır. Bunlar; barınma, yiyecek, giyecek, sağlık giderleri, ulaşım, eğitim, ev eşyaları, meslek veya sanat için gerekli araçlar, kitaplar, güvenlik amacıyla kullanılan malzemeler ve günlük giderler gibi unsurların karşılanması için ayrılan varlıkları kapsar. (Mevsıli, el-İhtiyar, I, 332-333; İbn Abidin, Reddu'l-muhtar, III, 178).

Zekâtın hesaplanmasında altın, gümüş, döviz, ticari mallar ve bunların getirileri ile yatırım amaçlı gayrimenkuller dikkate alınır. Nisap miktarı, 80,18 gram altın veya bu değerde bir mal varlığıdır. Bu miktara ulaşan birikim, bir tam kameri yıl (354 gün) boyunca elde tutulduğunda zekât yükümlülüğü doğar.

Zekât yılı sonunda borçlar düşülüp, alacaklar eklendikten sonra mevcut mal varlığı 80,18 gram altın değerinde veya daha fazla ise zekât verilmelidir. Kişi, her yıl aynı tarihte zekât hesabını yaparak yükümlülüğünü yerine getirir. Yıl içinde maldaki artışlar veya eksilmeler değil, yıl sonunda sahip olunan toplam değer esas alınır. Ancak, yıl tamamlanmadan önce de zekât ödenmesinde dinî bir sakınca yoktur.

Zekât oranı, toplam mal varlığının kırkta biri (1/40) yani %2,5'tir. Hanefi mezhebine göre, altın ve gümüşten yapılmış ziynet eşyaları, diğer zekât şartlarını taşıdığı takdirde zekâta tabidir. Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerine göre ise, kadının günlük kullanımındaki ziynet eşyaları asli ihtiyaç sayıldığından zekâta tabi değildir. Ancak, ziynet eşyaları yatırım amacıyla elde tutuluyorsa zekât verilmesi gerekir. (Nevevi, el-Mecmu', VI, 46; İbn Kudame, el-Muğni, IV, 220). Fakirlerin lehine olması açısından Hanefi görüşünün tercih edilmesi uygun görülmüştür.

Elmas, zümrüt gibi değerli taşlar takı veya süs amacıyla kullanılıyorsa zekâta tabi değildir. Ancak, yatırım veya ticaret amacıyla alınmışsa piyasa değeri üzerinden zekât verilmelidir. Bu tür değerli mallar, diğer ticari varlıklarla birlikte değerlendirilerek toplam değeri nisap miktarına ulaştığında kırkta bir oranında zekât ödenir.

Hisse senetleri, yatırım amacıyla tutulduğunda kar payları nisap miktarına ulaştığında %2,5 oranında zekâta tabi olur. Alım-satım amacıyla edinilen hisse senetleri ise ticari mal olarak kabul edilerek piyasa değerleri üzerinden zekât hesaplanır.

Kira geliri veya ticaret amacı taşıyan gayrimenkullerden elde edilen gelir, borçlar düşüldükten sonra nisap miktarına ulaşır ve bir yıl geçerse %2,5 oranında zekât verilmelidir. Ticaret amacıyla yapılan inşaatlar da piyasa değerleri üzerinden kırkta bir oranında zekâta tabidir.

Kişisel kullanım amacıyla edinilen ev, arsa, araç gibi taşınmazlar zekâta tabi değildir. Ancak yatırım amacıyla tutulan gayrimenkuller piyasa değeri üzerinden hesaplanarak kırkta bir oranında zekât verilmelidir. Eğer kişi, bu tür malların satışından gelir elde ettiğinde zekât verecek parası yoksa, satıldıktan sonra geçmiş yılların zekâtı da hesaplanarak ödenmelidir.

Zirai Ürünlerin Zekâtı (Öşür)

Not: Hesaplama aracı zirai ürünlerin zekâtını 1/10 (onda bir) oranı üzerinden hesaplamaktadır. Eğer sulama, ilaçlama, gübreleme gibi masraflarınız varsa, lütfen hesaplama yaparken masraf tutarını belirtiniz.

Topraktan elde edilen tarım ürünlerinin zekâtı için belirlenen nisap miktarı, buğday, arpa, mısır ve pirinç gibi uzun süre saklanabilen ürünler açısından beş vesk olarak belirlenmiştir. Bu miktar, günümüz ölçü birimleriyle ürün çeşidine bağlı olarak 653 ila 1000 kg arasında değişmektedir. Örneğin, buğday için bu miktar yaklaşık 653 kg'dır. Diğer tarım ürünlerinde ise, beş veskin en düşük değerine karşılık gelen miktar esas alınır.

Öşür oranı, sulama şekline göre değişiklik gösterir. Eğer mahsul doğal yollarla, yani yağmur veya nehir suyu gibi herhangi bir ek masraf olmadan sulanıyorsa, elde edilen ürünün zekâtı 1/10 oranında verilir. Buna karşılık, masraf ve emek gerektiren sulama yöntemleri kullanılmışsa, bu oran 1/20 olarak belirlenmiştir. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v.), "Yağmur ve nehir sularıyla sulanan toprak mahsullerinde onda bir; kova ile sulananlarda ise yirmide bir vardır" (Buhârî, Zekât, 55) buyurmuştur.

Toprak mahsullerinden verilen zekâtta, ürünün elde edilme amacıyla ilgili yapılan masraflar dışında, kişinin diğer borçları dikkate alınmaz.

Zirai Ürünlerin Zekâtı Hakkında Din İşleri Yüksek Kurulu Görüşü

İmam Ebû Hanîfe'ye göre, miktarı ne olursa olsun tüm tarım ürünleri zekâta tabidir (Mevsılî, el-İhtiyâr, I, 372). İmam Mâlik ve İmam Şâfiî ise, uzun süre saklanabilen ve temel gıda maddesi olarak tüketilen ürünlerin zekâta tabi olacağını belirtmiştir (İbn Cüzey, el-Kavânîn, 208; Şîrâzî, el-Mühezzeb, I, 288). Ahmed b. Hanbel'in görüşüne göre ise, ölçülebilen, tartılabilen ve kurutulabilen gıda maddeleri ile pamuk ve keten gibi bitkisel ürünler zekâta dahildir (İbn Kudâme, el-Muğnî, IV, 155-160).

Günümüz âlimlerinin büyük çoğunluğu, saklanabilir tarımsal ürünlerden (buğday, arpa, mısır, pirinç vb.) üretim için yapılan gübre, ilaç gibi masraflar çıkarıldıktan sonra geriye kalan miktarın nisap ölçüsüne (653 - 1000 kg arasında) ulaştığında zekâta tabi olacağı kanaatindedir. Diğer ürünlerde ise, en düşük beş vesk değerine denk gelen miktar aşılınca öşür verilmesi gerektiği ifade edilmektedir (Şeybânî, el-Câmi'u's-sağîr, s. 130-131). Bu yaklaşım, hem temel kaynaklarla uyumlu olması hem de ihtiyaç sahipleri için faydalı olması sebebiyle daha isabetli görülmektedir.

Genel kural olarak, herhangi bir ek masraf gerektirmeyen sulama yöntemleriyle yetiştirilen tarım ürünlerinden onda bir oranında, masraf ve emek harcanarak sulanan ürünlerden ise yirmide bir oranında öşür verilir. Günümüz tarımında sulama yanında gübre, ilaç ve mazot gibi ek masraflar önemli yer tutmaktadır. Bu nedenle, bazı görüşlere göre bu masrafların düşülerek zekâtın hesaplanması daha doğru kabul edilmektedir. Buna göre, masraflar çıkarıldıktan sonra nisap miktarına ulaşan ürünlerde zekât oranı 1/10 olarak belirlenmiştir. Eğer masraflar çıkarılmadan hesaplanacaksa, bu durumda zekât oranı 1/20 olarak uygulanır.

Seralarda yetiştirilen ürünler de aynı hükümlere tabi olup, ürünlerin zekâtı bu esaslara göre belirlenmelidir.

Zekât Hakkında Yazılar

Zekâtın kimlere ve nelerden verileceği, emanetlerinizin ulaştığı yerler.

Aklınıza Takılanlar

Sık Sorulan Sorular

Zekât malî bir ibadet olup ferdî ve toplumsal manada birçok hikmet ve faydayı kendisinde barındırmaktadır. Öncelikle zekât, alan açısından çok önemlidir. Zira zekât vasıtasıyla muhtaç kişilerin temel ihtiyaçları karşılanır. Bu yönüyle zekât ibadeti toplumsal barışa ve dayanışmaya da büyük katkı sağlamaktadır. Zekât zengin ile fakir arasında gönül köprülerinin kurulmasına vesile olur. Sevgili Peygamberimizin, “Zekât, İslâm’ın köprüsüdür.” hadis-i şerifi de bu noktaya işaret etmektedir. Zekât vesilesiyle insanlar birbiriyle kaynaşır, aralarında sevgi ve saygıya dayalı bir huzur ortamı oluşur. Din İşleri Yüksek Kurulu’nun zekât hakkında sorulan sorulara verdiği cevaplar haberimizde.

Zekât Nedir?

Zekât, dinen zenginlik ölçüsü kabul edilen miktarda (nisap) mala sahip olan kimselerin Allah rızası için muayyen kişilere vermesi gereken belli miktarı ifade eder. Zekâtın farz olması için; malların nisaba ulaşması yanında nâmî (hakikaten ya da hükmen üreyici/artıcı) olması, sahip olunduğu andan itibaren üzerinden bir yıl geçmesi, bir yıllık borcundan ve aslî ihtiyaçlardan fazla olması gerekir.

Nisap, zekâtla yükümlü olmak için esas alınan zenginlik ölçüsüdür. Bu ölçü, altında 20 miskal (80.18 gr.), devede 5, sığırda 30, koyun ve keçide 40 adettir. Zekâtın kimlere verileceği Kur’ân-ı Kerîm’de ayrıntılı şekilde açıklanmış (et-Tevbe, 9/60), nisabı da hadislerde belirtilmiştir (Buhârî, Zekât, 32, 38, 55 [1447, 1454, 1483]; Müslim, Zekât, 1-5, 7 [979, 981]). Buna göre temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan kişinin, yukarıda belirtilen diğer şartlar da yerine gelmişse bu mallarının zekâtını vermesi gerekir (Kâsânî, Bedâî’, 2/4 vd.).

Hicretin ikinci yılında Medine’de farz kılınmış olan zekât, Kur'ân-ı Kerîm’de pek çok âyette namaz ile birlikte zikredilmiş (el-Bakara, 2/43, 110; el-Hac, 22/78; en-Nûr, 24/56); Hz. Peygamber (s.a.s.) de bunun İslâm’ın temel ibadetlerinden biri olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Zekât, 1 [1395-1398]; Müslim, Îmân, 31 [19]). Zekât malî bir ibadet olup ferdi ve toplumsal manada birçok hikmet ve faydayı kendisinde barındırmaktadır.

Öncelikle zekât, alan açısından çok önemlidir. Zira zekât vasıtasıyla muhtaç kişilerin temel ihtiyaçları karşılanır. Bu yönüyle zekât ibadeti toplumsal barışa ve dayanışmaya da büyük katkı sağlamaktadır. Zekât zengin ile fakir arasında gönül köprülerinin kurulmasına vesile olur. Sevgili Peygamberimizin, “Zekât, İslâm’ın köprüsüdür.” (Taberânî, Mu’cemu’l-evsât, 8/380 [8937]) hadis-i şerifi de bu noktaya işaret etmektedir. Zekât vesilesiyle insanlar birbiriyle kaynaşır aralarında sevgi ve saygıya dayalı bir huzur ortamı oluşur.

Zekât vermek kişiyi kalben, ruhen ve manen arındırır. Nitekim Kur'ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulmaktadır: “Onların mallarından zekât al ki onları temizleyesin ve arındırasın…” (et-Tevbe, 9/103); “…Eğer namazı dosdoğru kılar, zekâtı verir, peygamberlerime iman eder ve onları destekler, bir de Allah için karz-ı hasende bulunursanız andolsun ki sizin günahlarınızı örterim ve sizi mutlaka altından ırmaklar akan cennetlere koyarım…” (el-Mâide, 5/12). Bir başka âyet-i kerîmede ise “…Rahmetim her şeyi kapsamıştır. Onu, bana karşı gelmekten sakınanlara, zekâtı verenlere ve âyetlerimize inananlara yazacağım.” (el-A’râf, 7/156) buyrulmaktadır.

Zekât veren kimse Allah’ın kendisine bahşettiği malından infakta bulunmak suretiyle kulluk şuuruna ve bilincine kavuşur. Başa kakmadan ve gönül incitmeden ifa edeceği bu ibadet sayesinde kişi içindeki mal sevgisini ve dünya hırsını dizginler. Böylelikle zekât, kişideki cimrilik hastalığını ortadan kaldırır.

İnsanoğlu mala karşı gerçekten hırslıdır. Peygamber Efendimiz (s.a.s.) “Âdemoğlunun iki vadi dolusu malı olsa mutlaka bir üçüncüsünü ister. Onun gözünü ancak toprak doyurur.” (Buhârî, Rikâk, 10 [6436]; Müslim, Zekât, 116 [1048], 119 [1050]) buyurmuştur. Ancak kişi zekât vermek suretiyle malın, mülkün ve servetin gerçek sahibinin Allah olduğu inancını pratiğe dökmüş olur. Böylelikle ideal kulluk bilincine ulaşıp, hırstan, gururdan, bencillik ve kibirden uzaklaşmış olur.

Zekât veren kimse diğer insanlara karşı şefkatli ve merhametli olur. Kalbinin katılığından şikâyet eden bir sahâbîye Peygamber Efendimiz (s.a.s.), “Eğer kalbinin yumuşamasını istiyorsan fakiri yedir, yetimin başını okşa!” (Beyhakî, Şuabü’l-Îmân, 7/472 [11034]) şeklinde cevap vermiştir.

Zekât, veren açısından bir borç, alan açısından da bir haktır. Kur'ân-ı Kerîm müminlerin mallarında hem isteyebilen hem de istemekten utanan yoksul için belli bir hak olduğunu ifade etmektedir (bkz. ez-Zâriyât, 51/19; el-Meâric, 70/24-25). Çünkü insan servet elde ederken içerisinde yaşadığı toplumun imkânlarını kullanır.

Zekât sayesinde, toplum olarak elde edilen ve üretilen maddî değerlerin belirli kişilerin ellerinde toplanmasına engel olunur. Bu sayede sosyal adaletin sağlanması ve refahın geniş kitlelere yayılmasına katkıda bulunulur. Ayrıca bu sayede, ekonomik sıkıntı yaşayan kişiler ihtiyaçlarını, bir sömürü aracı olan faizli borca girmeden karşılama imkânı bulurlar.

Zekât ibadeti ile ilgili şartlar, zekâtın bir kimseye farz olmasının ve verilen zekâtın geçerli olmasının şartları şeklinde iki ayrı başlık altında ele alınır.

Bir kimseye zekâtın farz olması için o kimsenin Müslüman, akıl sağlığı yerinde, ergenlik çağına gelmiş ve hür olması (Kâsânî, Bedâî’, 2/4-5), bir yıllık borcundan ve aslî ihtiyaçlarından fazla hakikaten ya da hükmen artıcı nitelikte “nisap miktarı” mala sahip olması gerekir. Artıcı nitelikte olmakla kastedilen, malın sahibine gelir, kâr, fayda temin etmesi yahut kendiliğinden çoğalma ve artma özelliğine sahip bulunmasıdır.

Zekâtın farz olması için ayrıca nisap miktarı mal ya da servete sahip olduktan sonra üzerinden bir kamerî yılın geçmesi ve yıl sonunda da nisap miktarını koruması gerekir (Kâsânî, Bedâî’, 2/13 vd.; İbn Kudâme, el-Muğnî, 4/73-74). Yıl içerisindeki artış ve düşüşlere itibar edilmez. Zekât bu süre dolmadan önce de verilebilir (Kâsânî, Bedâî’, 2/15).

Zekâtın geçerli olmasının şartlarına gelince, öncelikle “niyet” şarttır. Zekât bir ibadet olduğu için niyetsiz yerine getirilemez (Kâsânî, Bedâî’, 2/40; İbn Kudâme, el-Muğnî, 5/88). Ayrıca fakire verilmesi ve teslimi demek olan “temlik” de şarttır (Kâsânî, Bedâî’, 2/39). Yemek hazırlayıp yedirmek gibi ibâha denilen yollarla fakire zekât verilmiş olmaz.

İslâm kişiyi güç yetirebileceği yükümlülüklerle sorumlu kılmıştır. Bu nedenle zekât ve diğer bazı mali yükümlülüklerle mükellef olmak için temel ihtiyaçlardan (havâic-i asliyye) fazla bir mala sahip olma şartı aranmıştır. Havâic-i asliyye; kişinin kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin bir yıllık temel ihtiyaçlarıdır.

Hangi malların temel ihtiyaç maddesi sayılacağı ve bunun ölçüsünün ne olduğu hususu kişiye, zamana, şartlara ve çevreye göre değişir. Bununla birlikte İslâm bilginleri temel ihtiyaç maddeleriyle ilgili birtakım genel, açık ve objektif ölçüler getirmişlerdir. Temel ihtiyaçların bu ölçüler ışığında toplumun ortak değerlerine ve toplumdaki asgari geçim ve hayat standartlarına göre belirlenmesi gerekir.

Buna göre temel ihtiyaçlar; barınma, yiyecek, giyecek, sağlık ve güvenlik giderleri, ulaşım, eğitim, ev eşyası, meslek ve üretim için kullanılan arsa, bina, makine ve aletler ile elektrik, su, yakıt, aidat vb. cari giderlerdir.

Zekât vermekle yükümlü olan kişi, elindeki zekâta tâbi olan malından kul haklarına müteallik borçlarını düşer. Hanefî mezhebinin genel görüşüne göre, ödeme günü gelmiş veya gelmemiş olan borçlar bu konuda aynı hükme tâbidir. Ancak Hanefîlerden bir kısım âlimlerin görüşüne göre, sadece vadesi gelmiş olarak birikmiş ve alacaklısı tarafından talep edilen borçlar düşülür; henüz ödeme günü gelmemiş olan borçlar düşülmez. Zira bu tür veresiye borçlar genellikle alacaklıları tarafından istenmez; ödeme günü gelmiş olan borçlar istenir (Kâsânî, Bedâî’, 2/6).

Şâfiî mezhebinin meşhur olan görüşüne göre ise hiçbir borç, zekâta tâbi olan malların hiçbirisinden düşülmez, dolayısıyla borçluluk hâli zekât vermeye engel değildir (Nevevî, el-Mecmû’, 5/344).

Günümüzde ödeme planı uzun bir takvime bağlanmış olan ve ileriki yıllarda düzenli olarak ödenecek olan kamu, TOKİ, kooperatif, kredi türü borçlar, bütünüyle zekât malından düşülmemelidir. Zira bu ödeme takvimleri 10-20 yıllık çok uzun vadeleri kapsamakta ve insanlar bu borçları hemen o yılda ödeme durumuyla karşı karşıya kalmamaktadırlar.

Bu bakımdan kişinin elinde bulunan zekâta tâbi mallardan, sadece o zekât yılına ait olan birikmiş borçlar, vadesi o yıl içinde dolmuş veya dolacak olan ve dolayısıyla o zekât yılı içinde hemen ödenmesi gereken borçlar düşülmelidir. Zira zekât, yıllık bir ibadettir.

Sanat ve mesleğin icrası için gerekli olan araç-gereç, makine ve malzemeler, aslî ihtiyaçlar kapsamında yer alır. Dolayısıyla bunların zekâtının verilmesi gerekmez. Ancak kişinin kendi mesleğinin icrası için değil de ticaret için üretilen veya alınıp satılan araç-gereç, malzeme ve makinelerin zekâtının verilmesi gerekir (Zeylaî, Tebyîn, 1/253; el-Fetâva’l-Hindiyye, 1/172).

İslâm’da mülkiyetin şahsiliği esastır. Buna göre bir kimse babasıyla birlikte oturuyor olsa bile zekâta tâbi nisap miktarı mala sahip ise zekât ile mükelleftir. Ancak babası ile mallarını ayırmamışlar da ortak kazanıp ortak harcıyorlarsa, bu takdirde ellerindeki birikim üzerinde tasarruf yetkisine sahip olan kişi zekâtla yükümlü olur.

Bir kimsenin zekâtla mükellef olması için âkil ve bâliğ olması gerekir (Kâsânî, Bedâî’, II, 9 vd.). Bu bakımdan Hanefîlere göre zengin de olsa büluğ çağına girmemiş çocukların mallarından zekât vermek gerekmez. Ancak, çocuklara ait tarım arazilerinden elde edilen tarım ürünlerinin öşrü yani zekâtının verilmesi gerekir (Serahsî, el-Mebsût, III, 50; İbn Nüceym, el-Bahr, II, 255).

Şâfiî mezhebine göre zekât vermek için akıl ve büluğ şart değildir. Çocuk ve aklî yeterliliği olmayan (mecnun) kimsenin de zekât vermesi gerekir (Şirbînî, Muğni’l-muhtâc, I, 602).

Bir yıllık borcu ve temel ihtiyaçları dışında 24 ayardan 80,18 gr. veya daha fazla altına veya bu değerde para veya ticaret malına sahip olan bir kimse, buna mâlik olduğu günden itibaren üzerinden bir yıl geçtiğinde, zekât vermekle yükümlü olur. Zekâta tâbi olan paranın alınan yardımlardan ve burs paralarından oluşması durumu değiştirmez.

Bir yıllık borcu ve aslî ihtiyaçları dışında 80.18 gr. altını veya bu miktar değerinde malı yahut parası olan kimseler, dinen zengin sayılır. Kira gelirlerinin zekâta tâbi diğer mal ve gelirlerle birlikte, temel ihtiyaçlar ve borçlar çıktıktan sonra nisap miktarına (80.18 gr. altın veya değeri) ulaşması ve üzerinden bir yıl geçmesi hâlinde kırkta bir (%2,5) oranında zekâtının verilmesi gerekir (Merğinânî, el-Hidâye, 2/165, 190-191).

Ticaret maksadıyla elde bulundurulan taşınmaz mallar zekâta tâbidir. Kişilerin ticarî amaçlı olarak alıp sattıkları taşınmaz mallar da bu kapsamda yer alır. Buna göre, büro ve mesken gibi kullanım amaçlı olmayıp alıp satmak amacı ile kişilerin ellerinde bulundurdukları taşınmazların, bir yıllık borçlar çıktıktan sonra değerleri nisap miktarına ulaşmış ve üzerinden bir kamerî yıl geçmiş ise kırkta bir (% 2,5) oranında zekâtının verilmesi gerekir (Bkz. Kâsânî, Bedâî’, 2/6, 20).

Ticaret amaçlı olarak alıp satmak üzere elde bulunan taşınmazların zekâtları, zekât hesaplama anındaki cari/güncel değeri üzerinden verilir. Ev, dükkân, tarla veya bağ-bahçe yapma niyetiyle satın alınan arsalar ise zekâta tâbi değildir.

Kâr amacıyla alınıp satılan mallara “ticaret malları” denir. 24 ayardan 80,18 gr. altın değerinde ticaret malına sahip olan kişinin, nisap miktarı mala sahip olmasının üzerinden bir kamerî yıl geçmesi hâlinde, kırkta bir (% 2,5) oranında zekâtını vermesi gerekir.

Zekât, diğer şartlar yanında, hakikaten veya hükmen elde mevcut bulunup üzerinden bir kamerî yıl geçen maldan verilir. İleride sağlanması muhtemel artışlar zekâtın hesaplanmasında dikkate alınmaz. Ticaret malları için de aynı ilke geçerlidir. Bu itibarla, ticaret malının zekâtı verilirken, satıldığı takdirde elde edilecek kâr dikkate alınmadan sanki malın bizzat kendisinden zekât veriyormuş gibi zekât hesaplama anındaki cârî/güncel değeri esas alınır. Ticaret mallarının zekâtı, malın değeri üzerinden hesaplanıp parayla verilebileceği gibi malın kendi cinsinden de verilebilir.

Günümüzde mübadele aracı olarak kullanılan para, kâğıt paradır. Para, eşyanın bedeli olarak kullanılmakta, alım satım onunla yapılmakta, işçi ücretleri, memur maaşları vs. onunla verilmekte ve zenginlik ölçüsü kabul edilmektedir. Dolayısıyla kâğıt para, altın ve gümüşün mübadele vasıtası olarak yapmış olduğu görevi yüklenmiştir. Bu itibarla, altın ve gümüşün zekâtının verilmesi gerektiği gibi kâğıt paranın da zekâtı verilmelidir (Cezîrî, el-Mezâhibü’l-erbe‘a, 1/546; Zühaylî, el-Fıkhu’l-İslâmî, 2/772).

Altın ticareti yapan bir kimse zekâtını sahip olduğu altın ve elde ettiği gelirin toplamı üzerinden verir. Ayarları veya ağırlıkları ne olursa olsun altın ticareti yapan kimsenin elinde bulunan altınların toplamı 24 ayardan 80,18 gram altın değerine ulaştığında, kırkta bir (% 2,5) oranında zekât verilmesi gerekir.

Zekât yıllık bir ibadet olduğu için zekât verme zamanı bir kameri yıl üzerinden hesaplanır. Söz gelimi, geçen yılın zekâtı 15 Ramazan’da hesaplanmışsa, yeni yılın zekâtı 15 Ramazan’da elde mevcut altın esas alınarak hesaplanır. Yıl içinde altın miktarında meydana gelen artışlar ve eksilmeler dikkate alınmaz.

Ticaret için olan ziynetlerin zekâtı, sırf maden değerleri üzerinden değil; işçilik, kullanılan kıymetli taşlar vb. şeyler dâhil güncel maliyet değeri üzerinden hesaplanır. Kuyumcu olmayanlar için ise bozdurma fiyatı üzerinden zekât verilir.

Birbirinden farklı ayardaki altınların zekât nisabı, 24 ayardan 80,18 gram altın değeri üzerinden hesaplanır. Buna göre, ayarları veya ağırlıkları ne olursa olsun kişinin elinde bulunan altınların toplamı 24 ayardan 80,18 gram altın değerine ulaştığında kırkta bir (% 2,5) oranında zekât verilmesi gerekir.

Altın ve gümüşten yapılmış ziynet eşyaları, zekât için gerekli diğer şartları da taşıdığı takdirde Hanefîlere göre zekâta tâbidir. Bu itibarla altından yapılmış ziynet eşyaları, 24 ayardan 80,18 gr. veya daha fazla olup üzerinden de bir yıl geçmiş ise kırkta bir oranında zekâtları verilir. Altın ve gümüş dışındaki maden ve taşlardan mamul ziynet eşyası ise zekâta tâbi değildir (İbn Nüceym, el-Bahr, 2/243).

Şâfiî mezhebine göre ise kadının mutad ölçülerde ve israfa kaçmayacak şekilde ziynet olarak kullandığı altın ve gümüş takılar, aslî ihtiyaç sayıldığından bunlardan zekât gerekmez. Ancak ziynet eşyası olarak değil de tasarruf amaçlı saklandığında bunların zekâtı verilmelidir (Nevevî, el-Mecmû’, 6/35-36, 46; Şirbînî, Muğnî'l-muhtâc, 2/99; İbn Kudâme, el-Muğnî, 3/41-42).

Hayvanların zekâtı, kendi cinsinden verilebileceği gibi değerleri üzerinden para olarak da verilebilir (bkz. Kâsânî, Bedâî’, 2/41). Ancak fakirin yararına olanı tercih etmek daha uygundur.

Emlakçıların ticarî amaçla alıp sattıkları gayrimenkuller zekâta tabidir. Buna göre, emlakçıların alıp satmak amacı ile mülkiyetlerinde bulundurdukları gayrimenkuller, borçlar düşüldükten sonra değeri nisap miktarına ulaşmış ve üzerinden bir kamerî yıl geçmiş ise kırkta bir (%2,5) oranında zekâta tabidir (Kâsânî, Bedâî’, 2/20). Her bir gayrimenkul üzerinden ayrı ayrı bir yıl geçmiş olması şart değildir. Dolayısıyla zekât vermekle yükümlü olduktan sonra mülkiyete geçen emlakın, diğer mal ve emlak ile birlikte hesaplanarak zekâtı verilir. Bu kapsama giren gayrimenkullerin zekâtları verilirken zekât hesaplama anındaki güncel değeri esas alınır.

Üretim araçları zekâta tabi değildir. Ancak bunlarla elde edilen ürün veya gelirler, tek başına ya da diğer birikimlerle birlikte nisap miktarına ulaşır ve üzerinden bir yıl geçerse kırkta bir (%2,5) oranında zekâta tabi olur.

Bir şirketin hisse senetlerini satın alan kişi, bu şirketin bina, makine ve demirbaşlarına hissesi oranında ortak olmuş olur. Bu durumda hisse sahibi, şirketin elde edeceği kâr ya da uğrayacağı zarara ortaktır. Şirketin kâr etmesi durumunda hisse sahibine isabet eden kâr payı, tek başına ya da başka birikimlerle birlikte nisap miktarına ulaşır ve üzerinden bir yıl geçerse %2,5 oranında zekâta tâbi olur.

Söz konusu hisselere, elde tutulup kâr payından yararlanmak amacı ile değil de alınıp satılmak amacıyla sahip olunursa, bu hisseler ticaret malı olarak değerlendirilir. Zekâta tabi diğer mallarla birlikte nisap miktarına ulaşırlarsa piyasa değerleri üzerinden ve %2,5 oranında zekâttan verilir (Zühaylî, el-Fıkhu’l-İslâmî, 2/774,799).

Şirketler, hükmî şahıs niteliğinde olduklarından, şirketlerin kendisi değil de ortaklardan her birinin hissesi, tek başına veya varsa diğer mallarıyla birlikte nisap miktarına ulaşırsa zekâta tâbi olur. Buna göre, aslî ihtiyaçlarından fazla, nisap miktarı (80.18 gr. altın veya değeri) mala sahip olan kimsenin, bu malın üzerinden bir yıl geçmesi hâlinde zekâtını vermesi gerekir.

Sanayi sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin; duran varlıkları (üretim aletleri, makine vb.) zekâttan muaftır. Bir yıllık borçlar, malzeme, işçilik, üretim, pazarlama, yönetim, finansman vb. giderlerin maliyet hesapları yapılıp çıkarıldıktan sonra dönen varlıklar (yarı mamul ve üretilmiş mallar, hammaddeler, nakit para, çek vs.) net kâr ile birlikte kırkta bir (%2,5) oranında zekâta tâbidir (Zühaylî, el-Fıkhu'l-İslâmî, 2/864-865). Dolayısıyla böyle bir şirketin ortağı olan kişinin, şirketin büro, alet vb. duran varlıkları dışındaki dönen varlığından kendi hissesine düşen miktarın nisaba ulaşması ve üzerinden bir yıl geçmesi hâlinde zekâtını vermesi gerekir. Ticaret alanında çalışan şirketlerde de durum aynıdır.

Hisse sahiplerinin, zekâtın verilmesini şirket yönetimine bırakması hâlinde, yönetim, hisse sahiplerine vekâleten onların payının zekâtını verebilir. Bu durumda, gerçek şahıslar mallarının zekâtını nasıl hesaplayıp veriyorlarsa, şirket yönetimi de o şekilde verir. Şirket, hisselerin zekâtını vermemişse, hissedarların kendi hisselerinin zekâtını vermeleri gerekir (Mecma’u'l-Fıkh, Karârât ve Tevsıyât, 6-11 Şubat 1988 tarihli karar, 143-145).

Kamerî yıl esasına göre senede bir envanter/bilanço çıkarılır. Dönen varlıklar, nakiller, çekler ve alacaklar değer olarak toplanır. Varsa borçlar çıkarıldıktan sonra geride kalan tüm meblağın %2,5’u zekât olarak verilir.

İmam Ebû Hanîfe’ye göre, az veya çok bütün toprak ürünleri zekâta tâbidir (Mevsılî, el-İhtiyâr, 1/372). İmam Mâlik ve İmam Şâfiî’ye göre, bir sene saklanabilen ve gıda amaçlı tüketilen toprak ürünleri zekâta tâbidir (İbn Cüzey, el-Kavânîn, 208; Şîrâzî, el-Mühezzeb, 1/288).

Ahmed b. Hanbel’e göre, ölçülebilen, tartılabilen ve kurutulabilen dayanıklı gıda maddeleri ile pamuk ve keten gibi topraktan elde edilen ürünler zekâta tâbidir (İbn Kudâme, el-Muğnî, 4/155-160).

Günümüz âlimlerinin çoğunluğuna göre buğday, arpa, mısır, pirinç gibi saklanabilir tarımsal ürünlerden, üretim için yapılan gübre, ilaç vb. ekstra masraflar çıkarıldıktan sonra, geriye kalan ürün, nisap miktarına (beş vesk/ürününe göre 653-1000 kg arası, mesela buğdayda 653 kg) ulaşırsa zekâta tabi olur.

Bunların dışındaki ürünlerden ise yukarıdaki maddelerden değeri en düşük olanının nisap miktarının kıymetine ulaştığı zaman (Şeybânî, el-Câmi‘u’s-sağîr, 130-131) öşür verilir. Bu görüş, nasların ruhuna uygunluğu ve yoksulların lehine olması sebebiyle daha uygun görülmektedir.

Tercih edilen görüşe göre her türlü toprak mahsulleri ile meyveler için zekât/öşür vermek gerekir (Kâsânî, Bedâî’, 2/53). Dolayısıyla çay ve pancar da zekâta tâbidir.

Öşrü verilen tarım ürünleri, üreticisi tarafından paraya dönüştürülmedikçe ürün olarak ambarda ne kadar kalırsa kalsın yeniden öşre tabi olmaz (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, 2/268, 298). Ancak öşrü verilen bir ürün satılır ve paraya dönüştürülürse bu para nakit türü diğer zekât malları ile birlikte değerlendirilir.

Genel ilke olarak insan emeği ile ve gelir sağlamak amacı ile yetiştirilen toprak ürünleri zekâta (öşre) tâbidir. Bu niteliklerde olmayıp, tabiatta kendiliğinden yetişen ağaç, kamış, ot ve benzeri şeyler için öşür gerekmez (Serahsî, el-Mebsût, 3/2; İbnü’l-Hümâm, Fethü'l-kadîr, 2/249). İnsanlar tarafından kazanç elde etmek üzere yetiştirilen kavak ve kamış gibi ürünlerden ise zekât gerekir.

Zekât Malı Arındırır, Paylaştıkça Bereket Gelir

Zekâtınız Gazze'den Sudan'a, ihtiyaç sahibi coğrafyalardaki kardeşlerimize ulaşıyor: bir ailenin sofrasına, bir yetimin eğitimine, bir köyün suyuna dönüşüyor. Tevbe Suresi 60. ayette bildirilen hak sahiplerine teslim ediliyor; her bağışınız makbuzla kayda geçiyor.

Hak Sahiplerine TeslimResmi E-Makbuz Belgesi256-Bit SSL Güvenli Ödeme
Valide İnsani Yardım Derneği